angielski • podstawa POZIOM: FULL

🎓 Lekcja: phrasal verbs (angielski – podstawa, poziom full)

🎯 1. Czego wymaga CKE

Nie rozumiesz tego tematu? Korepetytor AI rozpisze go na tablicy

Krok po kroku, z rysunkami i głosem — dokładnie ten temat z lekcji, zadania CKE i tłumaczenie Twojego błędu. Dostęp w pakiecie PRO.

Odblokuj korepetytora →

Centralna Komisja Egzaminacyjna w informatorze o egzaminie maturalnym z języka obcego nowożytnego (formuła od 2023 r., obowiązująca w roku 2027) określa znajomość środków językowych jako kluczowy element decydujący o wyniku. W sekcji Znajomość środków językowych (Use of English) phrasal verbs (czasowniki złożone) pojawiają się regularnie w zadaniach typu: * Uzupełnianie luk w zdaniach (zadania z wyrazami w nawiasach lub wybór wielokrotny). * Transformacje zdań (parafrazy), gdzie kluczem do zdobycia punktu jest zamiana prostego czasownika (np. invent, postpone, tolerate) na odpowiadający mu phrasal verb (make up, put off, put up with). * Zadania z lukami otwartymi w tekście ciągłym.

Zgodnie z aneksem do informatora CKE dla poziomu podstawowego (w którym dolna granica wymagań w zakresie rozumienia i tworzenia wypowiedzi oscyluje wokół poziomu B1, z elementami B2 w zakresie środków językowych), zdający musi opanować repertuar około 100 najpopularniejszych czasowników złożonych. Egzaminatorzy CKE w oficjalnych raportach rocznych (np. Raport z matury 2024/2025) wskazują na powtarzalny błąd: dosłowne tłumaczenie phrasal verbs oraz błędne umieszczanie zaimków wewnątrz konstrukcji rozdzielnych (separable).

Na maturze 2027 za błąd ortograficzny lub gramatyczny w zadaniach z transformacji (np. napisanie turn off it zamiast turn it off) uznaje się całą odpowiedź za niepoprawną – CKE nie przyznaje punktów za poprawnie dobrany czasownik, jeśli zawiodła struktura składniowa zaimka.

🧠 2. Mapa pojęć (Metalearning)

Pojęcie Co to jest (1 zdanie) Z czym się łączy
Czasownik złożony Konstrukcja składająca się z czasownika bazowego oraz partykuły lub przyimka. Czasownik bazowy + Przyimek/Partykuła (+ Przyimek)
Czasowniki nierozdzielne Kategoria, w której obiekt zawsze stoi po całym phrasal verb. Verb + Particle + Object
Czasowniki rozdzielne Kategoria, w której zaimek musi stać w środku phrasal verb. Verb + Object (Pronoun) + Particle
Czasowniki bezdopełnieniowe Kategoria czasowników złożonych, które nie potrzebują żadnego obiektu. Verb + Particle
Partykuła UP Element przestrzenny oznaczający ruch w górę, wyczerpanie lub dokończenie. np. eat up, finish up
Partykuła OFF Element przestrzenny oznaczający oddzielenie, wyłączenie lub oderwanie. np. take off
Partykuła OUT Element przestrzenny oznaczający ruch na zewnątrz, eliminację lub rozwiązanie. np. figure out
  • Wizualizuj ruch partykuł: „UP” to nie tylko góra, ale też całkowite zużycie zapasów (np. eat up – zjeść wszystko do końca).
  • Pamiętaj o żelaznej regule zaimków w rozdzielnych: zaimek (him, her, it) zawsze wpycha się w sam środek phrasal verb (turn it off).

📚 3. Teoria i intuicja (Technika Feynmana)

Wyobraź sobie, że tłumaczysz pojęcie phrasal verbs młodszej siostrze lub koledze, który nigdy nie uczył się angielskiego. Jak wytłumaczyć, że jedno słowo take po dodaniu małego słówka off nagle oznacza start samolotu albo zdejmowanie kurtki?

Zastosujmy Technikę Feynmana – rozłóżmy mechanizm na czynniki pierwsze za pomocą analogii fizycznej.

W języku polskim mamy przedrostki: pisać -> od-pisać, wy-pisać, z-pisać. Każdy przedrostek zmienia znaczenie czasownika bazowego. W języku angielskim rolę polskich przedrostków pełnią partykuły przysłówkowe stojące po czasowniku.

Weźmy pod lupę maturalny hit CKE: czasownik TAKE (brać). * Samo take to chwytanie ręką (np. Take this pen – Weź ten długopis). * Co się dzieje, gdy dodamy OFF? Partykuła off w fizyce oznacza zerwanie kontaktu, oderwanie się od powierzchni. * Jeśli masz na sobie kurtkę, ona "dotyka" Twojego ciała. Kiedy robisz take off, odrywasz ją od siebie – zdejmujesz ubranie. * Jeśli samolot stoi na pasie startowym, dotyka ziemi. Kiedy wzlatuje w powietrze, odrywa się od powierzchni – samolot startuje (take off). * Jeśli jesteś w pracy i nagle decydujesz się urwać do domu przed czasem, odrywasz się od obowiązków – bierzesz wolne (take time off).

Dzięki tej intuicji nie musisz uczyć się trzech oddzielnych znaczeń na pamięć. Rozumiesz rdzeń: take (brać/zmieniać stan) + off (oderwanie).

Czasownik bazowy + Partykuła Znaczenie kontekstowe (CKE) Przykład maturalny
give up poddać się, rzucić (np. nałóg) You shouldn't give up smoking.
look forward to oczekiwać z niecierpliwością (+ -ing!) I look forward to meeting you.
put off przełożyć na później, odroczyć We had to put off the meeting.
turn down odrzucić ofertę / ściszyć (np. muzykę) He turned down the job offer.

Zwróć uwagę na pułapkę CKE: po look forward to zawsze występuje czasownik z końcówką $-ing$ ($to$ jest tu przyimkiem, a nie cząstką bezokolicznika!).

✍️ 4. Przykłady krok po kroku

Przeanalizujmy dwa typowe zadania egzaminacyjne CKE (poziom podstawowy z elementami B1/B2): zadanie z transformacji zdań (parafrazy) oraz zadanie z lukami.

Przykład 1: Transformacja zdania (Paraphrasing)

Zadanie: Uzupełnij drugie zdanie tak, aby znaczyło to samo co pierwsze, wykorzystując wyraz podany w nawiasie. Nie zmieniaj formy podanego wyrazu.

Zdanie wyjściowe: We must postpone our trip to the mountains because of the bad weather. (PUT) Zdanie docelowe: We must __________ our trip to the mountains because of the bad weather.

Krok po kroku – Tok rozumowania egzaminatora: 1. Analiza zdania wyjściowego: Szukamy synonimu dla słowa postpone (przełożyć, odroczyć w czasie). 2. Przywołanie bazy phrasal verbs: Jaki phrasal verb oznacza "przełożyć"? Jest to put off. 3. Sprawdzenie formy gramatycznej: W zdaniu mamy konstrukcję We must [czasownik w formie podstawowej]. Wyraz w nawiasie to PUT. Czy musimy zmieniać formę put? Nie, po czasowniku modalnym must następuje bezokolicznik bez to. 4. Weryfikacja: We must put off our trip... – konstrukcja poprawna, zachowany sens, wyraz PUT w niezmienionej formie.

Poprawna odpowiedź: put off


Przykład 2: Uzupełnianie luk w zdaniach (Use of English)

Zadanie: Przetłumacz fragment w nawiasie na język angielski, używając maksymalnie 4 wyrazów.

Zdanie: I can't find my keys anywhere! Can you help me (poszukać ich)?

Krok po kroku – Tok rozumowania egzaminatora: 1. Identyfikacja związku wyrazowego: "Szukać czegoś" to w angielskim look for. 2. Analiza obiektu: W nawiasie mamy zaimek "nich" (klucze = them). 3. Zastosowanie reguły rozdzielności: Phrasal verb look for jest nierozdzielny (inseparable), ale w polskim poleceniu mamy zaimek zastępujący rzeczownik. Uwaga! Częstym błędem jest mieszanie look for z look up. "Szukać informacji" to look up (gdzie it/them wędruje do środka: look it up). Natomiast "szukać fizycznego przedmiotu" to look for, a zaimek stoi zawsze po przyimku: look for them. 4. Weryfikacja długości limitu: look for them = 3 wyrazy (mieszczą się w limicie do 4 wyrazów).

Poprawna odpowiedź: look for them


🏋️‍♂️ Drill (Trening maturalny)

Zadanie 1

Uzupełnij luki w zdaniach odpowiednimi formami phrasal verbs z nawiasów (give up, turn off, take off), tak aby zdania były poprawne gramatycznie. 1. It's very hot inside. Why don't you __________ your jacket? 2. My brother decided to __________ eating fast food to improve his health. 3. Please, __________ the lights before you leave the room.

Zadanie 2

Przekształć zdanie, używając podanego słowa w nawiasie, aby zachować znaczenie zdania wyjściowego. Nie zmieniaj formy wyrazu. The car stopped working on the highway. (BROKE) -> The car __________ on the highway.

Zadanie 3

Wybierz poprawną odpowiedź (A, B lub C). I can't hear the radio. Could you turn it __________? A) up B) down C) off


Pokaż odpowiedzi
  • Zadanie 1:
  • take off (zdejmij kurtkę – oderwij od siebie)
  • give up (przestać jeść / rzucić nawyk)
  • turn off (wyłączyć światło)
  • Zadanie 2:
  • broke down (czasownik break down oznacza awarię pojazdu/maszyny; w zdaniu wyjściowym czas przeszły stopped, więc break zmienia się na broke).
  • Zadanie 3:
  • A (turn up – pogłośnić, podkręcić głośność radia; kontekst: "Nie słyszę radia. Czy możesz je podkręcić?").

🎯 5. Trening celowany (Drill)

Wykonaj poniższe zadania egzaminacyjne typu CKE, skupiając się na poprawnym użyciu czasowników złożonych oraz transformacjach zdań. Na rozwiązanie przeznacz maksymalnie 6 minut.

Zadanie 1. (Uzupełnianie luk) Uzupełnij luki w zdaniach (1–3), wpisując jeden brakujący wyraz w każdą lukę, tak aby zdania były gramatycznie i logicznie poprawne. Wymagana jest pełna poprawność ortograficzna.

  1. I cannot understand why Mark decided to $\text{________}$ up his job without having another one lined up.
  2. The plane was scheduled to $\text{________}$ off at 6:00 AM, but due to heavy fog, the flight was delayed.
  3. Could you please $\text{________}$ after your little brother while I am out shopping?

Zadanie 2. (Parafrazy zdań – CKE Use of English) Przekształć zdanie pierwsze, używając wyrazu wydrukowanego wielkimi literami, aby zachować znaczenie zdania wyjściowego. Nie zmieniaj formy podanego wyrazu. W każdą lukę możesz wpisać maksymalnie do 4 wyrazów.

  1. We must tolerate this terrible noise for another hour. PUT We have to $\text{________}$ $\text{________}$ this terrible noise for another hour.
  2. I have discarded all my old notebooks. THROWN I have $\text{________}$ $\text{________}$ all my old notebooks.
  3. She resembles her mother in terms of personality and appearance. TAKES She $\text{________}$ $\text{________}$ her mother in terms of personality and appearance.

Zadanie 3. (Wybór wielokrotny) Przeczytaj zdania i wybierz poprawną opcję (A, B lub C), która najlepiej pasuje do kontekstu.

  1. Turn off / Turn down the music! It is far too loud and the neighbours are complaining. A. Turn off B. Turn down C. Turn up

  2. My car broke down / ran out on the motorway on my way to Poznań yesterday. A. broke down B. ran out C. gave up

Pokaż odpowiedzi

Zadanie 1: 1. give (give up = rzucić, poddać się) 2. take (take off = wystartować, o samolocie) 3. look (look after = opiekować się)

Zadanie 2: 1. put up with (put up with = znosić, tolerować) 2. thrown away (throw away = wyrzucić) 3. takes after (take after = wdrożyć cechy po kimś, być podobnym)

Zadanie 3: 1. B (Turn down = ściszyć; Turn off = wyłączyć całkowicie) 2. A (broke down = zepsuć się, o maszynie/samochodzie)


Twoje rozwiązaniezapisuje się automatycznie w tej przeglądarce

⚠️ 6. Pułapki egzaminatora CKE

Egzaminatorzy CKE w arkuszach na poziomie podstawowym (z elementami B1+/B2) celowo konstruują dystraktory, na które tracisz punkty przez bezmyślne tłumaczenie z języka polskiego. Oto 3 kluczowe pułapki:

  1. Rozdzielność phrasal verbs a zaimki osobowe
  2. Pułapka: Myślisz, że zaimek może stać w każdym miejscu. Wpisujesz: "Throw away it."
  3. Fakt CKE: Jeśli dopełnieniem phrasal verb jest zaimek (it, them, him, her), musi on znaleźć się w środku konstrukcji (między czasownikiem a przyimkiem/przysłówkiem).
  4. Wzorzec:

    • Błędnie: I threw away it. ❌
    • Poprawnie: I threw it away. ✔️
  5. Mylenie czasu przeszłego czasowników nieregularnych w strukturze phrasal

  6. Pułapka: Stosujesz bezokolicznik lub błędną formę II formy czasownika (break zamiast broke).
  7. Fakt CKE: W zadaniach z lukami i transformacjami musisz odmienić czasownik bazowy zgodnie z kontekstem czasowym zdania.
  8. Wzorzec:

    • Błędnie: Yesterday my car break down. ❌
    • Poprawnie: Yesterday my car broke down. ✔️
  9. Fałszywi przyjaciele i dosłowne tłumaczenie z polskiego

  10. Pułapka: Tłumaczenie "oddać coś" jako give back w kontekście rezygnacji z nałogu lub pracy (give up).
  11. Fakt CKE: CKE sprawdza znajomość idiomatycznego znaczenia całego zwrotu, a nie sumy znaczeń jego składników. Give up to poddać się / rzucić (np. palenie), a give back to zwrócić przedmiot właścicielowi.

🔁 7. Aktywne przypominanie (Retrieval)

Odpowiedz na poniższe pytania z pamięci, bez patrzenia do wcześniejszych sekcji notatki.

  1. Jaką pozycję w zdaniu zajmuje zaimek (it / them) w phrasal verbs rozdzielnych (np. turn off, throw away)? Podaj poprawny szyk.
  2. Jaka jest różnica w znaczeniu między give up a give back? Podaj polskie tłumaczenia dla obu zwrotów.
  3. Jak przekształcić zwrot look after w zdaniu twierdzącym w czasie przeszłym (Past Simple), jeśli dotyczy to ubiegłego weekendu?
  4. Podaj angielski phrasal verb oznaczający "zepsuć się" w odniesieniu do pojazdu mechanicznego.
  5. Zapisz poprawną formę czasu przeszłego dla czasownika break w zwrocie break down.

💡 8. Wskazówki Ultralearningowe

[Technika] — Drill. Skupiasz się na powtarzalnym i intensywnym wykonywaniu małych fragmentów materiału (transformacje zdań), aby zautomatyzować reakcję na schematy CKE.

[3 kroki] — 1. Wydrukuj sekcję Drill bez sekcji odpowiedzi. 2. Rozwiąż zadania z zegarem nastawionym na dokładnie 6 minut. 3. Sprawdź błędy czerwonym długopisem i dopisz regułę z sekcji pułapek dla każdego błędnego punktu.

[Połącz z] — Zrób 2 zadania z gramatycznych czasów przeszłych (Past Simple vs. Present Perfect) — mózg musi przełączać kontekst między odmianą czasowników a strukturą phrasal verbs.

[Plan jeśli-to] — JEŚLI w środę o 19:00 usiądziesz do biurka, TO zrobisz natychmiast 3 zadania z transformacji zdań z phrasal verbs bez otwierania słowniczka.

[Test] — Przetłumacz na angielski: "Wyrzuciłem go (ten list) wczoraj" z użyciem odpowiedniego phrasal verb w czasie Past Simple. Uznaj za opanowane, JEŚLI odpowiesz poprawnie bez zaglądania.

🎯 Matura Hacks

  1. Złota zasada zaimków: Jeśli w zadaniu z transformacji musisz użyć zaimka (np. it, them), pamiętaj, że w czasownikach rozdzielnych musi on znaleźć się pomiędzy czasownikiem a partykułą (np. turn it off, a nie turn off it).
  2. Nie tłumacz dosłownie: CKE często tworzy dystraktory, które sugerują dosłowne znaczenie czasownika bazowego; zawsze analizuj całą frazę jako nową jednostkę znaczeniową.
  3. Spójrz na przyimek: W zadaniach typu "wybór wielokrotny" często to przyimek (np. up, out, on) determinuje poprawną odpowiedź, ponieważ łączy się z konkretnym rzeczownikiem w zdaniu (np. look after – opiekować się, look for – szukać).
  4. Uważaj na formy czasu: Pamiętaj, że phrasal verb podlega odmianie przez czasy (np. give up -> gave up w Past Simple), co jest częstą pułapką w zadaniach z lukami otwartymi.
  5. Sprawdź, czy czasownik jest przechodni: Jeśli czasownik nie przyjmuje dopełnienia (np. break down w kontekście osoby – załamać się), nie próbuj na siłę dodawać po nim obiektu, bo stworzysz błąd składniowy.

📚 Bank słów

  1. bring up /brɪŋ ʌp/ — poruszyć temat / wychowywać — She didn't want to bring up the subject of money.
  2. call off /kɔːl ɒf/ — odwołać — They had to call off the match because of the heavy rain.
  3. carry on /ˈkæri ɒn/ — kontynuować — Please, carry on with your work while I am away.
  4. come across /kʌm əˈkrɒs/ — natknąć się na coś/kogoś — I came across an old photo while cleaning the attic.
  5. find out /faɪnd aʊt/ — dowiedzieć się — I need to find out what time the train leaves.
  6. get along /ɡet əˈlɒŋ/ — dogadywać się — Do you get along well with your new classmates?
  7. give up /ɡɪv ʌp/ — poddać się / rzucić nałóg — He decided to give up sugar to stay healthy.
  8. go off /ɡəʊ ɒf/ — zepsuć się (o jedzeniu) / wybuchnąć (o alarmie) — The milk went off because I left it out of the fridge.
  9. look after /lʊk ˈɑːftə/ — opiekować się — Can you look after my cat while I'm on holiday?
  10. look forward to /lʊk ˈfɔːwəd tuː/ — wyczekiwać czegoś — I am looking forward to meeting you next week.
  11. put off /pʊt ɒf/ — odkładać na później — Don't put off your homework until the last minute.
  12. put up with /pʊt ʌp wɪð/ — znosić, tolerować — I can't put up with this noise anymore.
  13. set off /set ɒf/ — wyruszyć w podróż — We need to set off early to avoid the traffic.
  14. take off /teɪk ɒf/ — zdjąć (ubranie) / wystartować (samolot) — Please take off your shoes before entering the room.
  15. turn down /tɜːn daʊn/ — odrzucić (ofertę/prośbę) — He had to turn down the job offer because of the low salary.
Jak opanować ten materiał w 4 krokach
  1. Najpierw spróbuj bez czytania. Zanim wgłębisz się w teorię, spróbuj odpowiedzieć na 2 pytania z sekcji „Trening celowany". Błąd popełniony teraz = trwalsza pamięć (retrieval practice).
  2. Wytłumacz jak dziecku (Feynman). Po przeczytaniu zamknij kartę i powiedz na głos, o co chodzi w tym dziale w 3 zdaniach. Jeśli się zaciąłeś — to jest miejsce do powtórki, nie cała lekcja.
  3. Rozpisz 3 przykłady ręcznie. Nie przepisuj — rozwiązuj od zera na kartce, potem porównaj z sekcją „Przykłady krok po kroku". Ręka + papier bije samo czytanie.
  4. Zaplanuj powtórki: +1 dzień, +3 dni, +7 dni, +21 dni. Wystarczy 5 minut na start każdej powtórki (wypisz wzory/tezy z pamięci). System FSRS w „Profilu" podpowie, co jest due.
Praktyka > czytanie. Jedna lekcja = jedno pisanie. Po niej wejdź w powtórki i rozwiąż 3 zadania z tego działu.
AUDIOPLAYER AI VOICE
AUDIO — SŁUCHAJ LEKCJI · Zofia (naturalny)stary głos
Pobierz MP3
TECHNIKA Z TEJ LEKCJI
Drill
JEŚLI w środę o 19:00 usiądziesz do biurka, TO zrobisz natychmiast 3 zadania z transformacji zdań z phrasal verbs bez otwierania słowniczka.
Test — sprawdź się
Przetłumacz na angielski: "Wyrzuciłem go (ten list) wczoraj" z użyciem odpowiedniego phrasal verb w czasie Past Simple. Uznaj za opanowane, JEŚLI odpowiesz poprawnie bez zaglądania. ### 🎯 Matura Hacks 1. **Złota zasada zaimków:** Jeśli w zadaniu z transformacji musisz użyć zaimka (np. *it*, *them*), pamiętaj, że w czasownikach rozdzielnych musi on znaleźć się **pomiędzy** czasownikiem a partykułą (np. *turn it off*, a nie *turn off it*). 2. **Nie tłumacz dosłownie:** CKE często tworzy dystraktory, które sugerują dosłowne znaczenie czasownika bazowego; zawsze analizuj całą frazę jako nową jednostkę znaczeniową. 3. **Spójrz na przyimek:** W zadaniach typu "wybór wielokrotny" często to przyimek (np. *up*, *out*, *on*) determinuje poprawną odpowiedź, ponieważ łączy się z konkretnym rzeczownikiem w zdaniu (np. *look after* – opiekować się, *look for* – szukać). 4. **Uważaj na formy czasu:** Pamiętaj, że phrasal verb podlega odmianie przez czasy (np. *give up* -> *gave up* w Past Simple), co jest częstą pułapką w zadaniach z lukami otwartymi. 5. **Sprawdź, czy czasownik jest przechodni:** Jeśli czasownik nie przyjmuje dopełnienia (np. *break down* w kontekście osoby – załamać się), nie próbuj na siłę dodawać po nim obiektu, bo stworzysz błąd składniowy. ### 📚 Bank słów 1. **bring up** /brɪŋ ʌp/ — poruszyć temat / wychowywać — *She didn't want to bring up the subject of money.* 2. **call off** /kɔːl ɒf/ — odwołać — *They had to call off the match because of the heavy rain.* 3. **carry on** /ˈkæri ɒn/ — kontynuować — *Please, carry on with your work while I am away.* 4. **come across** /kʌm əˈkrɒs/ — natknąć się na coś/kogoś — *I came across an old photo while cleaning the attic.* 5. **find out** /faɪnd aʊt/ — dowiedzieć się — *I need to find out what time the train leaves.* 6. **get along** /ɡet əˈlɒŋ/ — dogadywać się — *Do you get along well with your new classmates?* 7. **give up** /ɡɪv ʌp/ — poddać się / rzucić nałóg — *He decided to give up sugar to stay healthy.* 8. **go off** /ɡəʊ ɒf/ — zepsuć się (o jedzeniu) / wybuchnąć (o alarmie) — *The milk went off because I left it out of the fridge.* 9. **look after** /lʊk ˈɑːftə/ — opiekować się — *Can you look after my cat while I'm on holiday?* 10. **look forward to** /lʊk ˈfɔːwəd tuː/ — wyczekiwać czegoś — *I am looking forward to meeting you next week.* 11. **put off** /pʊt ɒf/ — odkładać na później — *Don't put off your homework until the last minute.* 12. **put up with** /pʊt ʌp wɪð/ — znosić, tolerować — *I can't put up with this noise anymore.* 13. **set off** /set ɒf/ — wyruszyć w podróż — *We need to set off early to avoid the traffic.* 14. **take off** /teɪk ɒf/ — zdjąć (ubranie) / wystartować (samolot) — *Please take off your shoes before entering the room.* 15. **turn down** /tɜːn daʊn/ — odrzucić (ofertę/prośbę) — *He had to turn down the job offer because of the low salary.*

Zmień poziom (Full/Med/Quick) ← Wróć do katalogu
Opinia / błąd